દિનેશ ધનકાની, ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગપતિ, લિબર્ટી ગ્રુપ, સુરતના વિચારો આર્ટિકલ સ્વરૂપે
મહાન ઉદ્યોગસાહસિકો વ્યવસાય ઊભો કરે છે, પરંતુ સાચા દિગ્ગજ એવી સંસ્થાઓનું સર્જન કરે છે, જે તેમના પછી પણ પેઢી દર પેઢી પ્રગતિ કરતી રહે છે.
એક પ્રખ્યાત કહેવત છે — “The King is Dead, Long Live the King.” અર્થાત્ રાજા બદલાય, પરંતુ રાજ્ય અને તેની પરંપરા અવિરત રહે.
અમેરિકાના દિગ્ગજ ઉદ્યોગપતિઓથી લઈને ભારતના મહાન ઉદ્યોગસાહસિકો સુધી, ઇતિહાસ આ જ વાત સાબિત કરે છે.
ધીરુભાઈ અંબાણીએ નાનકડી શરૂઆતથી રિલાયન્સનું વિશાળ સામ્રાજ્ય સર્જ્યું. તેમના અવસાન પછી મુકેશ અંબાણીના નેતૃત્વ હેઠળ રિલાયન્સે નવા ક્ષેત્રોમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી. સ્થાપકનું સ્વપ્ન આગામી પેઢીની સફળતાનો પાયો બન્યું.
J.R.D. ટાટા અને રતન ટાટાએ દર્શાવ્યું કે વ્યક્તિ કરતાં સંસ્થાના મૂલ્યો, વિશ્વાસ અને પ્રતિષ્ઠા વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. નેતૃત્વ બદલાતું રહ્યું, પરંતુ ટાટા ગ્રુપની વિકાસયાત્રા અને તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અડગ રહ્યા.
ઇન્ફોસિસના સ્થાપક નારાયણ મૂર્તિએ એક અલગ જ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું. તેમણે સાબિત કર્યું કે મજબૂત કોર્પોરેટ ગવર્નન્સ, પારદર્શિતા અને વ્યાવસાયિક મેનેજમેન્ટ દ્વારા સંસ્થા સ્થાપક ઉપર કાયમી નિર્ભર રહ્યા વગર પણ સફળતાપૂર્વક આગળ વધી શકે છે.
સ્ટીવ જોબ્સ અને ટિમ કુકનું ઉદાહરણ પણ એટલું જ પ્રેરણાદાયી છે. સ્ટીવ જોબ્સના અવસાન પછી Apple નબળી પડશે એવી આશંકાઓ હતી. પરંતુ ટિમ કુકે પોતાની અલગ નેતૃત્વશૈલીથી કંપનીને નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડી. તેમણે જોબ્સની નકલ નહીં, પરંતુ તેમના સ્વપ્નને આગળ વધાર્યું.
અસાધારણ નેતાઓની સફળતા પણ એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે — શું સંસ્થા પોતાના સ્થાપક વગર પણ એટલી જ મજબૂત રહી શકે?
એક જાણીતી અંગ્રેજી કહેવત છે — “The Graveyards Are Filled With Indispensable Men.” એટલે કે દુનિયામાં કોઈ વ્યક્તિ કાયમ માટે અનિવાર્ય નથી. સંસ્થાની મજબૂતી કોઈ એક વ્યક્તિ ઉપર નહીં, પરંતુ તેની વ્યવસ્થા, મૂલ્યો અને સક્ષમ નેતૃત્વ ઉપર આધારિત હોવી જોઈએ.
આજના ભારતીય પરિવાર સંચાલિત ઉદ્યોગો માટે આ સૌથી મોટો પાઠ છે. માત્ર સંપત્તિ અને માલિકી વારસામાં સોંપવી પૂરતી નથી; સાથે સંસ્કાર, જવાબદારી, વ્યવસાયિક શિસ્ત, દૂરંદેશી અને નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા પણ સોંપવી જરૂરી છે.
સ્થાપકે પોતાના ઉત્તરાધિકારીને પોતાની નકલ બનાવવા કરતાં પોતાનાથી પણ વધુ સફળ બનવાની તક આપવી જોઈએ.
કારણ કે સાચો વારસો ભૂતકાળને જાળવી રાખવાનો નહીં, પરંતુ તેના પાયા ઉપર વધુ ઉજ્જવળ ભવિષ્ય સર્જવાનો છે.
સાચા નેતૃત્વની કસોટી એ નથી કે તમારા વગર સંસ્થા ચાલી ન શકે; પરંતુ એ છે કે તમારા પછી પણ સંસ્થા વધુ સફળતાપૂર્વક આગળ વધી શકે.
વ્યક્તિનું જીવન મર્યાદિત છે, પરંતુ તેના વિચારો, મૂલ્યો અને તેણે સર્જેલી સંસ્થાનો વારસો અમર્યાદિત બની શકે છે.
મહાન નેતાઓ ઇતિહાસ સર્જે છે. મહાન ઉત્તરાધિકારીઓ તેને આગળ વધારે છે. અને મહાન સંસ્થાઓ ભવિષ્યનું નિર્માણ કરે છે.
THE SHOW MUST GO ON.
કારણ કે સ્થાપકને આપવામાં આવતી સૌથી મોટી શ્રદ્ધાંજલિ એ છે કે તેમણે સર્જેલી સંસ્થાને તેમના કરતાં પણ વધુ ઊંચાઈએ પહોંચાડવી.